Gecikme Zammı ve Ticari Temerrüt Faizi Hesaplama Rehberi (TTK 1530 & 3095 Sayılı Kanun)
Ticari alacakların tahsilatında yaşanan gecikmeler, şirketlerin nakit akışını bozan en büyük finansal risklerden biridir. Türk Hukukunda vadesi geçmiş alacaklar için uygulanacak faiz türleri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 1530), 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ve vergi borçları için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK m. 51) ile düzenlenmiştir. inovoice Gecikme Zammı & Ticari Faiz Hesaplayıcı, gün bazlı temerrüt faizini ve resmi ihtarname metnini anında hazırlar.
Ticari Temerrüt Faizi (TTK 1530) Nedir ve Kimlere Uygulanır?
TTK'nın 1530. maddesi; ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedarikinde alacaklıyı korumak ve ödemelerin keyfi geciktirilmesini engellemek amacıyla özel olarak getirilmiştir. Bu madde uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) her yıl Ocak ayında geçerli olacak ticari temerrüt faiz oranını ve asgari alacak takip gideri tazminatını Resmi Gazete'de ilan eder. Bu faiz, yasal faizden çok daha yüksek bir orana sahiptir ve ticari işletmeler arasındaki fatura alacaklarında doğrudan işletilir.
• Gün Sayısı = Tahsilat / Hesaplama Tarihi - Fatura Vade Tarihi
• Günlük Faiz Oranı = (Yıllık Faiz Oranı / 100) / 365
• Toplam Faiz Tutarı = Anapara (Fatura Tutarı) x Günlük Faiz Oranı x Gün Sayısı
• Tahsil Edilecek Toplam Alacak = Anapara + Toplam Faiz Tutarı
• Vade Farkı Faturası KDV'si = Toplam Faiz Tutarı x 0,20
Faiz Türleri Arasındaki Temel Farklar
| Faiz Türü | Yasal Dayanak | Uygulandığı Alanlar | Özellik |
|---|---|---|---|
| Ticari Temerrüt Faizi | TTK Madde 1530 | Tacirler arası mal ve hizmet faturaları | En yüksek temerrüt oranıdır, sözleşme yoksa dahi geçerlidir. |
| Yasal (Kanuni) Faiz | 3095 Sayılı Kanun m. 1 | Bireysel borçlar, tazminat davaları, kira alacakları | Yıllık %24 olarak uygulanır (Cumhurbaşkanı Kararı ile güncellenir). |
| Amme Gecikme Zammı | 6183 Sayılı Kanun m. 51 | Vergi, SGK primi, harç ve kamu borçları | Aylık kümülatif olarak devlet tarafından hesaplanır. |
Fatura İçin Noter İhtarnamesi Gerekli midir?
Borçlunun temerrüde düşmesi için kural olarak alacaklının ihtarı gerekir (TBK m. 117/1). Ancak faturada veya taraflar arasındaki sözleşmede kesin bir vade tarihi (Örn: "Fatura kesim tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenecektir" veya "Vade: 15.03.2026") kararlaştırılmışsa, vadenin dolmasıyla birlikte borçlu kendiliğinden temerrüde düşer ve ihtarname şartı aranmaksızın faiz işlemeye başlar. Vade belirtilmemişse noter veya KEP yoluyla gönderilecek ihtarname ile borçluya süre tanınmalıdır.
Hesaplanan Faiz İçin Vade Farkı Faturası Kesilmeli midir?
Evet. Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 24/c maddesi uyarınca, vade farkı, fiyat farkı, faiz ve prim gibi gelirler matraha dahil unsurlardır. Dolayısıyla borçludan tahsil edilen gecikme faizi için alacaklı tarafından Vade Farkı Faturası düzenlenmeli ve faturadaki mal veya hizmetin tabi olduğu KDV oranı (%20) hesaplanmalıdır.