2026 Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Hesaplama Rehberi (Stopaj, KDV & Tevkifat)
Türkiye'de serbest meslek faaliyeti yürüten yazılımcılar, avukatlar, mali müşavirler, mimarlar, doktorlar, tasarımcılar ve danışmanlar için Serbest Meslek Makbuzu (SMM), fatura yerine geçen resmi ve bağlayıcı vergi belgesidir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 65-68. maddeleri ile Vergi Usul Kanunu hükümleri doğrultusunda düzenlenen SMM hesaplamalarında stopaj kesintisi ve KDV'nin doğru ayrıştırılması hem hizmet vereni hem de hizmet alanı vergi cezalarından korur.
Brütten Nete ve Netten Brüte SMM Hesaplama Mantığı
Serbest meslek ödemelerinde iki farklı anlaşma türü yaygındır:
- Brütten Anlaşma: Hizmet bedeli brüt olarak belirlenir. Bu tutardan %20 gelir vergisi stopajı kesilir ve kalan net tutara KDV (%20) eklenerek müşteriden tahsil edilecek nihai nakit hesaplanır.
- Netten Anlaşma: Müşteriyle banka hesabınıza yatacak tutar üzerinden anlaşılır. Stopaj kesintisi hizmet bedeline eklenerek brüt matraha ulaşılır (Ters hesaplama).
• Stopaj Tutarı = Brüt Ücret x 0,20
• Net Ücret = Brüt Ücret - Stopaj Tutarı (Net = Brüt x 0,80)
• Netten Brüte Çevirme = Net Ücret / 0,80
• Hesaplanan KDV = Brüt Ücret x 0,20
• Tevkifatlı KDV = Hesaplanan KDV x (Tevkifat Payı / 10)
• Tahsil Edilecek Toplam Tutar = Net Ücret + Tahsil Edilen KDV
2026 Yılında Stopajı Kim Öder? Muhtasar Beyanname
SMM düzenlendiğinde hesaplanan %20 stopaj, hizmeti alan vergi mükellefi (şirket veya işletme) tarafından hizmet bedelinden kesilir ve serbest meslek erbabı adına her ay (veya 3 ayda bir) Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MPHB) ile vergi dairesine ödenir. Serbest meslek erbabı ise yıl sonunda yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi verirken yıl içinde adına ödenen bu stopajları hesaplanan gelir vergisinden mahsup eder; fazla kesinti varsa nakit veya borca mahsuben vergi iadesi alır.
e-SMM Zorunluluğu ve Özel Entegratörlük
Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği uyarınca, serbest meslek erbaplarının kağıt makbuz kullanması sona ermiş ve e-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu) sistemine geçişi zorunlu kılınmıştır. Düzenlenen e-SMM belgeleri elektronik imza veya mali mühür ile onaylanarak GİB sistemlerine anlık iletilir.
SMM'de Gider Yazılabilecek Kalemler (Kazanç Tespiti)
Serbest meslek kazancının safi tutarının tespitinde Gelir Vergisi Kanunu 68. maddeye göre hasılattan indirilebilecek başlıca mesleki giderler:
- Mesleki faaliyette kullanılan işyeri kira, elektrik, su, internet ve ısıtma giderleri (Ev-ofislerde kiranın ve genel giderlerin yarısı),
- Mesleki faaliyetle doğrudan ilgili bilgisayar, yazılım, lisans ve donanım amortismanları,
- Meslekle ilgili yayın, eğitim, seminer ve meslek odası aidatları,
- İş seyahatlerine ait ulaşım ve konaklama harcamaları,
- Faaliyetin ifasında kullanılan binek araçların yakıt, bakım ve amortisman giderleri (%70 yasal gider kısıtlaması ile).